Vegan ve vejetaryen hassasiyetiyle etiket okumak

Vegan beslenen biri için Türk etiketinin en sağlam yeri alerjen vurgusudur. Yönetmeliğin Ek-1 listesinde süt ve yumurta var; yönetmeliğin 24. maddesine göre bunların adı içindekiler listesinde punto, stil veya arka plan rengiyle vurgulanmak zorunda. Kazein veya peynir altı suyu gibi sütten elde edilen bir bileşende de süt adı açıkça kullanılır.

Sorun şu: hayvansal kaynaklı bileşenlerin büyük kısmı alerjen değildir. Böcekten gelen bir boya, tavuk tüyünden gelebilen bir amino asit ya da hayvansal yağdan yapılabilen bir emülgatör vurgulanmaz. Listede diğer satırlarla aynı puntoda durur.

Etikette üç tür bileşen

Okurken işinize yarayacak ayrım şudur.

Adı hayvanı söyleyenler. Süt, yumurta, bal, balmumu. Burada soru yoktur.

Kaynağı her zaman hayvansal olan, ama adı bunu söylemeyenler. Karmin bir böcekten elde edilir. Şellak bir böceğin salgısıdır. Lizozim yumurta akından gelir. Jelatin hayvansal kolajenden yapılır. Bu adları bir kez öğrendiğinizde liste kendiliğinden okunur.

Kaynağı değişebilenler. Gliserol, Mono- ve digliseritler ve L-sistein hem bitkisel veya mikrobiyal hem de hayvansal kaynaktan üretilebilir. Ad ve E kodu iki durumda da aynıdır. Asıl zor olan bu gruptur.

E kodu ne söyler, ne söylemez

Bakanlığın açıklamasına göre katkı maddeleri etikette fonksiyonuyla birlikte ya adıyla ya da E koduyla yazılmak zorundadır. Yani “renklendirici: E120” ile “renklendirici: karmin” aynı bilgidir. E kodu bir kimlik numarasıdır; maddenin hangi madde olduğunu söyler.

Kaynağını söylemez. Bu, vegan biri için iki farklı sonuç doğurur. E120 gördüğünüzde cevap bellidir, çünkü karmin her durumda böcekten gelir. E471 gördüğünüzde cevap belli değildir, çünkü aynı kod bitkisel yağdan da hayvansal yağdan da yapılan ürünü kapsar. Hangi kodların hangi gruba girdiği Hangi E kodları hayvansal kaynaklı olabilir? sayfasında tablo halinde duruyor.

Ön yüzdeki “vegan” ibaresi

Tarım ve Orman Bakanlığı, etiketleme kılavuzunda 26 Kasım 2024’te yapılan güncellemeyle vegan ve vejetaryen ürünlerin etiketlenmesine yeni kurallar getirdi; gıda işletmecilerinin bunlara 31 Aralık 2026’ya kadar uyması gerekiyor. Yani ön yüzdeki vegan ibaresi kurala bağlı bir beyandır ve bu kurallar şu sıralar yürürlüğe giriyor.

Yine de içindekiler listesini okumak, beyanı kontrol etmenin tek yoludur. Beyan yoksa ve listede kaynağı değişebilen bir bileşen varsa, cevap üreticidedir.

Helal sayfasıyla ilişkisi

Bu sayfadaki bileşenlerin çoğu helal hassasiyetiyle etiket okumak sayfasında da yer alıyor, çünkü iki soru aynı yerden başlar: bileşen hangi kaynaktan geldi. Cevapları farklıdır. Vegan biri için yumurta akından gelen lizozim bir sorundur, helal hassasiyeti olan biri için değildir; domuz yağından yapılmış bir emülgatör ise iki standart için de sorundur.