Gliserol

Gliserol, ya da günlük dilde gliserin, basit bir alkoldür. Gıdada izin verilen bir katkı maddesidir; kozmetikte ise Avrupa Komisyonu’nun içerik veri tabanı CosIng onu nem tutucu ve çözücü olarak kaydeder. Gıda etiketinde “E422”, “gliserol” veya “gliserin” olarak yazılır; kozmetikte INCI adıyla Glycerin.

Helal hassasiyeti olan biri için soru her zamanki gibi: neyden yapılmış.

Kâğıt üzerinde üç kaynak

EFSA’nın 2017 değerlendirmesi üretim yollarını sayar. Gliserol çoğunlukla yağlardan elde edilir: yağlar su ve basınçla parçalanır, yan ürün olarak gliserol çıkar. Yağın kendisi bitkisel de olabilir hayvansal da. Bunun yanında petrokimyasal bir hammadde olan propenden sentezle üretim yolları da tanımlanmıştır.

Kod üçünde de aynıdır: E422. Türk mevzuatı da maddeyi kaynağına göre değil, adına göre listeler; 2023 tarihli Gıda Katkı Maddeleri Yönetmeliği’nde E 422 yalnızca “Gliserol” olarak geçer.

Pratikte bir yöne kayış

2022’de tablo değişti. EFSA’nın takip değerlendirmesinde, AB’deki gıda işletmecileri E422 olarak kullanılan gliserolün yalnızca bitkisel yağlardan üretildiğini bildirdi: ya doğrudan bitkisel yağdan, ya da bitkisel yağdan biyodizel üretilirken açığa çıkan ham gliserinden. EFSA da E422 tanımının, maddenin yalnızca bitkisel yağlardan elde edildiğini belirtecek şekilde değiştirilmesini önerdi.

Bunu doğru okumak gerekir. Bu, sektörün bir beyanı ve EFSA’nın bir önerisidir; bu sayfanın yasa metninde doğrulayabildiği bir kural değildir. Türkiye’de satılan bir ürünün gliserolünün nereden geldiğini de tek başına söylemez. Ama “E422 domuz yağından mı” sorusunda internette dolaşan cevaplardan daha somut bir bilgidir.

Türk etiketinin söylediği tek şey

Türk mevzuatında genelde gözden kaçan bir kural var. Gıdada bileşen olarak, ya da bir bileşenin bileşeni olarak, domuzdan elde edilen herhangi bir madde varsa etikette “Domuzdan elde edilen … içerir” ifadesi bulunmak zorundadır. 6 Nisan 2024 değişikliğiyle bu ifadenin temel görüş alanında, gıdanın adının yanında yer alması zorunlu hale geldi; işletmelerin buna uyum için son tarihi 31 Aralık 2026.

Yani Türkiye pazarı için etiketlenmiş bir üründe domuz kaynaklı gliserol kullanılmışsa, kural bunun ön yüzde yazılmasını ister. Bu ifadenin yokluğu domuz sorusunda bir bilgidir. Helal sorusunun tamamına ise cevap değildir: sığır yağından elde edilmiş bir gliserol için etikette böyle bir zorunluluk yoktur, hayvanın nasıl kesildiğini de etiket söylemez.

Vegan standardı için

Aynı mantık geçerli, ama sonuç farklı. Vegan biri için sığır yağı da domuz yağı kadar sorundur ve etiket ikisini de ayırt etmez. Ön yüzde “bitkisel” veya “vegan” beyanı yoksa, AB’deki üreticilerin EFSA’ya bildirdiği bitkisel kaynak bir eğilimi gösterir, o ürün için kesin bilgi vermez.

Kaynağı aynı şekilde değişen öteki yaygın bileşen Mono- ve digliseritler, yani E471. Toplu tablo Hangi E kodları hayvansal kaynaklı olabilir? sayfasında.