Soru
Hangi E kodları hayvansal kaynaklı olabilir?
İnternetteki E kodu listeleri kodları ikiye ayırır: domuz olanlar ve olmayanlar. Gerçek ayrım üçe ayrılır, ve en önemli grup ortadaki.
İnternette dolaşan E kodu listeleri kodları çoğu zaman “domuz” ve “helal” diye ikiye ayırır. Bu ayrım yanlış kurulmuştur, çünkü bir E kodu maddeyi tanımlar, kaynağını değil. Tarım ve Orman Bakanlığı’nın açıklamasına göre bir katkı maddesinin E kodu taşıması, risk değerlendirmesinin tamamlandığını ve kullanımına izin verildiğini gösterir.
İşe yarayan ayrım üçlüdür: kaynağı her zaman hayvansal olanlar, kaynağı ürüne göre değişenler ve hiç E kodu almayanlar.
Kaynağı her zaman hayvansal olanlar
Bu kodlarda etiketi okumak soruyu kapatır. Kodun kendisi kaynağı söyler.
| Kod | Türk listesindeki adı | Kaynak |
|---|---|---|
| E120 | Karminik asit, Karmin | Dactylopius coccus böceği |
| E901 | Balmumu, beyaz ve sarı | arı |
| E904 | Şellak | Laccifer lacca böceğinin salgısı |
| E1105 | Lisozim | tavuk yumurtası akı |
Vegan biri için dördü de hayvansaldır. Helal açısından durumları birbirinden farklıdır ve tek tek sayfalarında anlatılıyor: Karmin, Şellak, Lizozim.
Kaynağı ürüne göre değişenler
Asıl dikkat isteyen grup budur, çünkü kod aynı kalırken kaynak değişir.
| Kod | Türk listesindeki adı | Olası kaynaklar |
|---|---|---|
| E422 | Gliserol | yağlardan veya sentezle; AB’deki üreticiler EFSA’ya yalnızca bitkisel yağ kullandıklarını bildirdi |
| E471 | Yağ asitlerinin mono- ve digliseritleri | dokuz bitkisel yağ, iç yağı ve domuz yağı (EFSA listesi) |
| E472a-f | Yağ asitlerinin mono- ve digliseritlerinin asetik, laktik, sitrik, tartarik ve diasetil tartarik asit esterleri | E471 ile aynı yağ asidi kaynakları |
| E920 | L-sistein | hayvan kılı ve tüyü veya mikrobiyal fermantasyon; insan saçı AB kurallarına göre yasak |
E472 serisi için EFSA, maddenin molekül ağırlığının kullanılan yağ asidi kaynağına bağlı olduğunu belirtir; değerlendirdiği eski bir hayvan çalışmasında pamuk yağından da domuz yağından da üretilmiş örnekler yer alır. E471’in esterleri oldukları için kaynak sorusu da E471’inkiyle aynıdır.
Bu gruptaki bir kod için cevap üç yerde olabilir: ön yüzdeki “bitkisel” veya “vegan” beyanı, helal belgesi ya da üretici. Bir de Türk etiketinin kendi kuralı: gıdada domuzdan elde edilen herhangi bir madde varsa “Domuzdan elde edilen … içerir” ifadesi zorunludur. Bu ifade domuz sorusunu cevaplar; sığır kaynağını ve kesimi cevaplamaz.
Hiç E kodu almayanlar
Bazı hayvansal bileşenler katkı maddesi sayılmadığı için bu tablolarda yoktur ve etikette adlarıyla yazılır. 2023 tarihli Gıda Katkı Maddeleri Yönetmeliği, yenilebilir jelatini açıkça katkı maddesi saymaz; bu yüzden E441 diye bir kod Türk listesinde bulunmaz. Peynir mayası da bir E koduyla değil, adıyla görünür.
Bu bileşenler için Jelatin ve E441 nedir, jelatin mi? sayfalarına bakabilirsiniz.
Bu tabloda neden bazı kodlar yok
Türk listesinde adında yağ asidi geçen başka kodlar da var: E570 yağ asitleri, E470a ve E470b yağ asidi tuzları gibi. Bu sayfa her satırı birincil bir kaynağa dayandırıyor ve bu kodların kaynağını gösteren, okuyabildiğimiz bir resmi metin ya da hakemli çalışma bulamadı. Bu yüzden onları tabloya koymadık. Bu, hepsinin bitkisel olduğu anlamına gelmez; kaynağı sizin için önemliyse bu kodlarda da üreticiye sormak gerekir.
Standarda göre okuma vegan ve vejetaryen hassasiyetiyle etiket okumak ve helal hassasiyetiyle etiket okumak sayfalarında.
Kaynaklar
- Türk Gıda Kodeksi Gıda Katkı Maddeleri Yönetmeliği, ekler Resmî Gazete, 13 Ekim 2023, sayı 32338 Mükerrer · resmigazete.gov.tr Tablodaki kodların Türkçe adları bu listeden alınmıştır.
- Türk Gıda Kodeksi Gıda Katkı Maddeleri Yönetmeliği Resmî Gazete, 13 Ekim 2023, sayı 32338 Mükerrer · resmigazete.gov.tr Madde 2(5)(g): yenilebilir jelatin gıda katkı maddesi olarak değerlendirilmez.
- Commission Regulation (EU) No 231/2012, specifications for food additives (consolidated 27.10.2025) FAOLEX, FAO · faolex.fao.org E 120 Dactylopius coccus böceği; E 904 Laccifer lacca böceğinin salgısı; E 920 için insan saçı kaynak olamaz; E 1105 tavuk yumurtası akı.
- Re-evaluation of mono- and di-glycerides of fatty acids (E 471) as food additives EFSA Journal 2017;15(11):5045 · pmc.ncbi.nlm.nih.gov
- Re-evaluation of acetic acid, lactic acid, citric acid, tartaric acid, mono- and diacetyltartaric acid, mixed acetic and tartaric acid esters of mono- and diglycerides of fatty acids (E 472a-f) as food additives EFSA Journal 2020;18(3):6032 · pmc.ncbi.nlm.nih.gov Molekül ağırlığının yağ asidi kaynağına bağlı olduğunu belirtir; değerlendirilen eski bir çalışmada pamuk yağından ve domuz yağından üretilmiş örnekler kullanılmıştır.
- Follow-up of the re-evaluation of glycerol (E 422) as a food additive EFSA Journal 2022 · pmc.ncbi.nlm.nih.gov
- Metabolic control analysis enabled the improvement of the L-cysteine production process with Escherichia coli Caballero Cerbon DA et al., Appl Microbiol Biotechnol 2024 · pmc.ncbi.nlm.nih.gov
- Gıda Katkı Maddeleri Tarım ve Orman Bakanlığı, Güvenilir Gıda, 21.08.2025 · guvenilirgida.tarimorman.gov.tr
- Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik Resmî Gazete, 6 Nisan 2024, sayı 32512 · resmigazete.gov.tr