Gıda etiketi nasıl okunur

Türk etiketini okumanın kuralları var ve çoğu insan bunları hiç öğrenmeden yıllarca etiket okuyor. Dördü işe yarıyor.

1. Alerjen listenin içindedir, ama vurguludur

Bu, Türk etiketinin en belirgin özelliği ve en az bilinen kuralı.

Yönetmelik alerjen bilgisinin bileşenler listesi içinde verilmesini ister ve şunu ekler: madde veya ürün adları “bu bilgiyi listenin geri kalan bölümünden açıkça ayıran bir yazı dizgisi vasıtasıyla (örneğin, punto, stil veya arka plan rengi aracılığıyla) vurgulanır”.

Yani alerjen ayrı bir kutuda değil. Listenin içinde, kalın yazıyla veya farklı puntoyla veya arka plan rengiyle. Bunu bir kez fark ettiğinizde bir etikete bakış süreniz belirgin şekilde kısalır: kalın yazılan kelimeler zaten alerjenlerdir.

Bileşenler listesi olmayan ürünlerde kural değişir. O zaman bilgi, adların önüne “içerir” kelimesi konularak verilir.

Amerikan etiketlerinde alışılan ayrı Contains kutusu Türkiye’de zorunlu değildir. İki sistem aynı işi farklı yerde yapıyor, ve yanlış yere bakmak insana bilgi eksikmiş gibi geliyor.

2. Sıralama miktara göredir

Bileşenler ağırlıkça azalan sırada yazılır. İlk üç kelime ürünün büyük kısmını anlatır, sondakiler eser miktardadır.

Bu basit kural, paketin ön yüzündeki iddiaların çoğunu tek başına test eder. Ön yüzde öne çıkarılan bir bileşen listenin sonundaysa, ürün o bileşenden yapılmamıştır.

3. E kodu bir kimlik numarasıdır, uyarı değil

Katkı maddeleri yönetmeliği tanımı açık veriyor: “E kodu: Her bir gıda katkı maddesi için Avrupa Birliği tarafından onaylanarak belirlenen kod numarasını”.

Yani E kodu, maddenin hangi madde olduğunu söyleyen bir numara. Aynı yönetmelik katkıları teknolojik fonksiyonlarına göre sınıflandırıyor: emülgatör, koruyucu, renklendirici. Kaynağına göre değil.

Bunun pratik sonucu iki tane. Kodun varlığı tek başına bir şey ifade etmez; C vitamini de bir E kodu taşır. Ve kod bir kaynak beyanı değildir, ki internetteki şu kod şudur listelerinin hatası tam olarak burada: Mono- ve digliseritler bitkisel yağdan da hayvansal yağdan da yapılır ve kod ikisinde de E471’dir.

4. Ad maddeyi tanımlar, kaynağını değil

Etiketin en sık hayal kırıklığı yarattığı yer.

Jelatin sığırdan da domuzdan da balıktan da olabilir; etikette hep aynı kelime yazar. Peynir mayası buzağı şirdeninden de fermentasyondan da gelebilir; bazen yalnızca “enzim” yazar.

Bu bir gizleme değil. Adlandırma sistemi maddeyi tanımlamak için kurulmuştur, tedarik zincirini değil, ve alerji açısından doğru çalışır. Kaynak sorusu içinse kapalı bir kapıdır ve cevabı sertifikasyonda veya üreticidedir. Toplu hâli helal hassasiyetiyle etiket okumak sayfasında.

Mevzuat nereden geliyor

Yönetmelik bunu kendisi söylüyor: “Bu Yönetmelik, Tüketicilerin Gıdalar Hakkında Bilgilendirilmesine İlişkin 25 Ekim 2011 tarihli ve (AT) 1169/2011 sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konsey Tüzüğü dikkate alınarak Avrupa Birliği mevzuatına uyum çerçevesinde hazırlanmıştır.”

Pratikte işe yarar bir bilgi: Türk etiketiyle Avrupa etiketi büyük ölçüde aynı mantıkla kurulmuştur. İthal bir Avrupa ürününün etiketi tanıdık gelir, Amerikan ürününün etiketi gelmez.

Etiketin geçemediği sınır

Etiket ürüne konulanı yazar. Fabrikada olanı yazmaz.

Çapraz bulaşma, aynı hatta üretilen başka ürünler, tedarikçi değişiklikleri: bunların hiçbiri zorunlu beyanda yer almaz. Eser miktarda bulunabilir gibi ifadeler gönüllüdür ve bir ölçü değildir; yazılmaması yokluk anlamına gelmez.

Alerji söz konusuysa bu boşluk en önemli konudur ve gıda alerjisiyle etiket okumak sayfasında ayrıca ele alınıyor.